Highest Civilian Award: કોને મળે છે દેશનું સર્વોચ્ચ સન્માન ભારત રત્ન? જાણો શું છે તેની સંપૂર્ણ પસંદગી પ્રક્રિયા

ભારત રત્ન એ ભારતનું સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન છે. આ એક એવો પુરસ્કાર છે જે સમાજમાં અસાધારણ યોગદાન આપનારા વ્યક્તિઓ પ્રત્યે રાષ્ટ્રની ઊંડી કૃતજ્ઞતાનું પ્રતીક છે. 1954માં શરૂ કરાયેલ ભારત રત્ન એવોર્ડ ફક્ત રાજકારણ કે શાસન પૂરતો મર્યાદિત નથી. તે કલા, સાહિત્ય, વિજ્ઞાન, જાહેર સેવા, રમતગમત અને માનવીય પ્રયાસના કોઈપણ અન્ય ક્ષેત્રમાં ઉચ્ચ સ્તરે શ્રેષ્ઠતા અને સેવાને માન્યતા આપે છે. ભારત રત્નથી સન્માનિત થવું એ ભારતના કોઈપણ વ્યક્તિ માટે સૌથી મોટા સન્માનોમાંનું એક માનવામાં આવે છે.

ભારત રત્ન શું છે?

ભારત રત્ન એવી વ્યક્તિઓને આપવામાં આવે છે જેમના કાર્યનો રાષ્ટ્ર પર ઊંડો અને નોંધપાત્ર પ્રભાવ પડ્યો હોય. તે વાર્ષિક ધોરણે આપવામાં આવતો નથી. તે ત્યારે જ આપવામાં આવે છે જ્યારે સરકાર કોઈ વ્યક્તિના યોગદાનને અસાધારણ રાષ્ટ્રીય મહત્વ માને છે.

કેવી રીતે થાય છે પસંદગી?

અન્ય પુરસ્કારોથી વિપરીત, ભારત રત્ન માટે કોઈ ઔપચારિક નામાંકન કે અરજી પ્રક્રિયા નથી હોતી. પસંદગી પ્રક્રિયા ખૂબ જ વિશિષ્ટ છે. ભારતના પ્રધાનમંત્રી આ પુરસ્કાર માટે નામોની ભલામણ કરે છે. આ ભલામણો પછી ભારતના રાષ્ટ્રપતિને મોકલવામાં આવે છે, જે ઔપચારિક રીતે સન્માન પ્રદાન કરે છે.

એવોર્ડ માટે પસંદગી પર છે કોઈ મર્યાદા?

આ પુરસ્કારની પ્રતિષ્ઠા જાળવવા માટે એક મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે. એક વર્ષમાં વધુમાં વધુ ત્રણ વ્યક્તિઓને ભારત રત્ન એનાયત કરી શકાય છે. આ સાથે, તમને જણાવી દઈએ કે શરૂઆતમાં આ પુરસ્કાર કલા, સાહિત્ય, વિજ્ઞાન અને જાહેર સેવા જેવા ક્ષેત્રો સુધી મર્યાદિત હતો. પરંતુ 2011થી તેમાં માનવીય પ્રયાસોના તમામ ક્ષેત્રનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે આ એવોર્ડ માટે ભારતીય નાગરિકતા જ હોવી જરૂરી નથી, વિદેશી નાગરિકો પણ પાત્ર છે.

ભારત રત્ન સાથે કયા કયા મળે છે વિશેષ અધિકાર?

આ એવોર્ડની સાથે કોઈ રોકડ પુરસ્કાર નથી મળતો, પરંતુ સન્માનિત લોકોને અનેક ઉચ્ચસ્તરીય વિશેષાધિકારો આપવામાં આવે છે. તેમને ઇન્ડિયન ઓર્ડર ઓફ પ્રેસિડેન્સીમાં 7A સ્થાન પર મૂકવામાં આવે છે. આ કારણે, તેમને કેબિનેટ મંત્રી અને રાજ્યપાલ જેવો દરજ્જો મળે છે. પુરસ્કાર વિજેતાઓને રાજદ્વારી પાસપોર્ટ, VIP એરપોર્ટ ઍક્સેસ, એર ઇન્ડિયા પર મફત એક્ઝિક્યુટિવ ક્લાસમાં હવાઈ મુસાફરી અને જીવનભર ફર્સ્ટ ક્લાસ રેલ્વે મુસાફરીની સુવિધા મળે છે.

આ પણ વાંચો: Happy New Year 2026: જાણો શા માટે 1 જાન્યુઆરીથી શરૂ થાય છે નવું વર્ષ? શું છે આ પ્રથા પાછળનું કારણ અને મહત્વ