Rajya Sabhaની ચૂંટણી કેવી રીતે થાય છે? જાણો વોટિંગથી જીત સુધીની સંપૂર્ણ પ્રક્રિયા

ભારતની સંસદના બે ગૃહો હોય છે—લોકસભા અને રાજ્યસભા. રાજ્યસભાને સંસદનું ઉપલું ગૃહ કહેવામાં આવે છે. લોકસભાના સભ્યો સીધા જનતા દ્વારા ચૂંટાય છે, જ્યારે રાજ્યસભાના સાંસદોની ચૂંટણી પરોક્ષ (અપ્રત્યક્ષ) રીતે થાય છે. એટલે કે જનતા સીધો વોટ આપતી નથી, પરંતુ રાજ્યોના ધારાસભ્યો (MLA) રાજ્યસભાના સાંસદોને ચૂંટે છે.

રાજ્યસભા શું છે?

રાજ્યસભા ભારતીય સંસદનું કાયમી ગૃહ છે. આ ગૃહ ક્યારેય ભંગ થતું નથી. આના સભ્યોનો કાર્યકાળ 6 વર્ષનો હોય છે અને દર બે વર્ષે એક-તૃતીયાંશ (1/3) સભ્યો નિવૃત્ત (રિટાયર) થાય છે. બંધારણના અનુચ્છેદ 80 અનુસાર, રાજ્યસભાની મહત્તમ સભ્ય સંખ્યા 250 હોઈ શકે છે. વર્તમાનમાં આમાં 245 સભ્યો છે, જેમાંથી 12 સભ્યોની નિમણૂક રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા કરવામાં આવે છે.

રાજ્યસભાની ચૂંટણી કોણ કરાવે છે?

ભારતનું ચૂંટણી પંચ (ઇલેક્શન કમિશન ઓફ ઇન્ડિયા) રાજ્યસભાની ચૂંટણી યોજે છે. જ્યારે કોઈ સભ્યનો કાર્યકાળ પૂરો થવાનો હોય છે, ત્યારે ચૂંટણી પંચ નવી બેઠકો માટે ચૂંટણીની તારીખ જાહેર કરે છે.

રાજ્યસભાની ચૂંટણીમાં કોણ વોટ આપે છે?

રાજ્યસભાની ચૂંટણીમાં સામાન્ય જનતા વોટ આપતી નથી. આમાં માત્ર જે-તે રાજ્યની વિધાનસભાના ચૂંટાયેલા ધારાસભ્યો જ મતદાન કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો ગુજરાતની રાજ્યસભા બેઠક ખાલી થાય, તો ગુજરાત વિધાનસભાના ધારાસભ્યો વોટ આપે છે.

ચૂંટણીની પ્રક્રિયા કેવી રીતે થાય છે?

રાજ્યસભાની ચૂંટણીમાં પ્રમાણસર પ્રતિનિધિત્વ પ્રણાલી (Proportional Representation) અને એકલ સંક્રમણીય મત પ્રણાલી (Single Transferable Vote) નો ઉપયોગ થાય છે.

ચૂંટણીની મુખ્ય પ્રક્રિયા:

• નામાંકન દાખલ કરવું: ઉમેદવાર ચૂંટણી પંચ પાસે પોતાનું ફોર્મ (નામાંકન પત્ર) સબમિટ કરે છે.
• ચકાસણી (Scrutiny): નામાંકન પત્રોની યોગ્ય તપાસ કરવામાં આવે છે.
• નામ પરત ખેંચવું: ઉમેદવાર ઈચ્છે તો નક્કી કરેલી તારીખ સુધીમાં પોતાનું નામ પરત ખેંચી શકે છે.
• વોટિંગ: ધારાસભ્યો ઉમેદવારોને પસંદગીના ક્રમમાં વોટ આપે છે—જેમ કે 1, 2, 3 વગેરે.
• મતગણતરી: નક્કી કરેલો કોટા (નક્કી કરેલા મતોની સંખ્યા) પૂરો કરનાર ઉમેદવારને વિજેતા જાહેર કરવામાં આવે છે.

શું રાજ્યસભાની ચૂંટણીમાં ક્રોસ વોટિંગ થઈ શકે?

હા, ધારાસભ્યો પોતાની પાર્ટીના આદેશથી અલગ જઈને કોઈ બીજા ઉમેદવારને વોટ આપી શકે છે. આને ક્રોસ વોટિંગ કહેવામાં આવે છે. જોકે, આના માટે પાર્ટીઓ પોતાના ધારાસભ્યોને વ્હીપ (Whip) જાહેર કરે છે.

રાજ્યસભાની ચૂંટણી કેમ મહત્વની છે?

રાજ્યસભા કેન્દ્ર સરકાર માટે ખૂબ જ મહત્વનું ગૃહ છે. ઘણા મહત્વના ખરડા (બિલ) પાસ કરાવવા માટે સરકારને રાજ્યસભામાં બહુમતીની જરૂર હોય છે. તેથી, રાજ્યસભાની ચૂંટણીની સીધી અસર દેશના રાજકારણ પર પડે છે.

ધારાસભ્યો કરે છે મતદાન

રાજ્યસભાની ચૂંટણી ભારતીય લોકશાહીની એક ખાસ પ્રક્રિયા છે, જેમાં જનતા સીધું મતદાન નથી કરતી, પરંતુ તેમના દ્વારા ચૂંટાયેલા ધારાસભ્યો સાંસદોની ચૂંટણી કરે છે. આ ચૂંટણી પ્રમાણસર પ્રતિનિધિત્વ અને એકલ સંક્રમણીય મત પ્રણાલી દ્વારા કરાવવામાં આવે છે, જેથી અલગ-અલગ રાજકીય પક્ષોને તેમની તાકાત મુજબ પ્રતિનિધિત્વ મળી શકે.

આ પણ વાંચો- West Bengalમાં સુરક્ષા કડક, 20 જૂન સુધી તૈનાત રહેશે CAPFની 500 કંપનીઓ!