Supreme court: બાળકોના ઇન્ટરનેટ ઉપયોગ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધની વિરુદ્ધ સુપ્રીમ કોર્ટ, કહ્યું આ મૂળભૂત અધિકાર
બાળકોના ઇન્ટરનેટ ઉપયોગને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટે એક મહત્ત્વપૂર્ણ મુદ્દા પર ભાર મૂક્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટના મતે, બાળકોને ઇન્ટરનેટથી સંપૂર્ણપણે દૂર રાખવાનો વિચાર યોગ્ય નથી. બાળકોની સુરક્ષા જેટલી મહત્ત્વપૂર્ણ છે, એટલી જ તેમની સ્વતંત્રતા અને અભિવ્યક્તિની આઝાદી પણ મહત્ત્વ ધરાવે છે. તેથી બાળકોને ઑનલાઇન જોખમોથી બચાવવાની સાથે તેમને ઇન્ટરનેટનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવાની તક આપવી પણ જરૂરી છે.ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરવાનો અધિકાર મૂળભૂત અધિકારોનો એક ભાગસુપ્રીમ કોર્ટનું કહેવું છે કે ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરવાનો અધિકાર મૂળભૂત અધિકારોનો એક ભાગ છે, જેમાં બાળકોના અધિકારોનો પણ સમાવેશ થાય છે. અદાલતે ઉંમરના આધારે ઇન્ટરનેટના ઉપયોગ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવાનો અભિગમ સ્વીકાર્યો નથી. જોકે, બાળકોની ઑનલાઇન સુરક્ષા માટે કડક માતા-પિતાના નિયંત્રણો, જાતીય શોષણ સંબંધિત સામગ્રીની ફરિયાદ કરવાની અને તેને દૂર કરવાની વ્યવસ્થા ઊભી કરવા પર ભાર મૂક્યો છે. આ ઉપરાંત, સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર બાળકો કોની સાથે સંપર્ક કરી શકે અને કઈ સામગ્રી જોઈ શકે તેના નિયંત્રણ માટે ખાસ ‘ચાઇલ્ડ મોડ’ જેવી સુવિધાઓનો વિચાર રજૂ કર્યો છે.સુરક્ષિત રીતે તેનો ઉપયોગ કરી શકે તેવું વાતાવરણ પૂરું પાડવુંભારતીય બંધારણની કલમ 21 અને કલમ 19(1)(a) હેઠળ ઇન્ટરનેટના ઉપયોગ સાથે જોડાયેલા અધિકારોને મૂળભૂત અધિકારોના વ્યાપ સાથે સંબંધિત માનવામાં આવે છે. આ અધિકારો માત્ર પુખ્ત વયના લોકો પૂરતા મર્યાદિત નથી, પરંતુ બાળકોને પણ તેમની ઉંમરને ધ્યાનમાં લીધા વિના અધિકારો મળે છે. તેથી બાળકોને ઇન્ટરનેટથી સંપૂર્ણપણે દૂર રાખવાને બદલે, તેમને સુરક્ષિત રીતે તેનો ઉપયોગ કરી શકે તેવું વાતાવરણ પૂરું પાડવું અને ઑનલાઇન જોખમોથી બચાવવા માટે યોગ્ય પગલાં લેવાં જરૂરી છે.બાળકોને ઇન્ટરનેટથી સંપૂર્ણપણે રોકવું યોગ્ય નથીકોર્ટના તર્ક અનુસાર, બાળકોને ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરવાની સંપૂર્ણ મનાઈ કરવી એ એવી દલીલ કરવા સમાન છે કે ચોક્કસ ઉંમરથી નાનાં બાળકોમાં યોગ્ય નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા નથી અથવા તેમને પોતાની વાત વ્યક્ત કરવાની સ્વતંત્રતા મળવી જોઈએ નહીં. બાળકોની ઉંમર અને સમજણને ધ્યાનમાં રાખીને તેમની સુરક્ષા માટે પગલાં લેવાં જરૂરી છે, પરંતુ તેના નામે તેમની તમામ ઑનલાઇન પ્રવૃત્તિઓ પર પ્રતિબંધ મૂકવો યોગ્ય ઉકેલ નથી.બાળકોને ઇન્ટરનેટ દ્વારા શિક્ષણ, નવી માહિતી, સર્જનાત્મકતા અને દુનિયા સાથે જોડાવાની તક મળે છે. તેથી તેમના અધિકારો અને સુરક્ષા વચ્ચે સંતુલન જાળવવું જરૂરી બને છે. બાળકોને સુરક્ષિત ડિજિટલ વાતાવરણ મળે અને તેઓ જવાબદારીપૂર્વક ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ શીખે, તે દિશામાં પ્રયાસ થવા જોઈએ.કાયદાકીય પ્રતિબંધથી સમસ્યાનો ઉકેલ આવશે?સુપ્રીમ કોર્ટે ધ્યાન દોર્યું કે માત્ર કાયદો બનાવીને બાળકોને ઇન્ટરનેટથી દૂર રાખવાનો પ્રયાસ હંમેશાં અસરકારક સાબિત થાય એવું નથી. પ્રતિબંધ હોવા છતાં બાળકો માતા-પિતા અથવા સંબંધિત અધિકારીઓની જાણ બહાર ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ ચાલુ રાખી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં તેઓ વધુ જોખમી અને અનિયંત્રિત ડિજિટલ માધ્યમો તરફ વળી શકે છે.આવા પ્લેટફોર્મ પર બાળકોને નુકસાનકારક સામગ્રી, અજાણ્યા લોકોના સંપર્ક અને ઑનલાઇન શોષણ જેવા જોખમોનો સામનો કરવો પડી શકે છે. પરિણામે, સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવાનો હેતુ જ નબળો પડી શકે છે.માતા-પિતાની જવાબદારી પણ મહત્ત્વપૂર્ણબાળકોને ઑનલાઇન સુરક્ષિત રાખવા માટે માતા-પિતાની ભૂમિકા મહત્ત્વપૂર્ણ છે. બાળકો કઈ વેબસાઇટનો ઉપયોગ કરે છે, સોશિયલ મીડિયા પર કોની સાથે સંપર્કમાં છે અને કઈ પ્રકારની સામગ્રી જુએ છે, તેના પર ઉંમરને અનુરૂપ દેખરેખ રાખવી જરૂરી છે.આ ઉપરાંત, માતા-પિતાએ બાળકો સાથે ઇન્ટરનેટના જોખમો અંગે ખુલ્લી વાતચીત કરવી જોઈએ. કોઈ અજાણી વ્યક્તિ સંપર્ક કરે અથવા અયોગ્ય સામગ્રી જોવા મળે તો વિશ્વાસપાત્ર પુખ્ત વ્યક્તિને જાણ કરવા પ્રોત્સાહિત કરવું જોઈએ.મુખ્ય વાત એ છે કે બાળકોની સુરક્ષા અને તેમની સ્વતંત્રતા એકબીજાના વિરોધી નથી. યોગ્ય માર્ગદર્શન, જવાબદાર ઉપયોગ અને અસરકારક સુરક્ષા વ્યવસ્થાઓ દ્વારા બંનેનું રક્ષણ કરી શકાય છે.
Read Full Story arrow_forward
