Knowledge : ચૂંટણી હાર્યા પછી પણ જો મુખ્યમંત્રી રાજીનામું ન આપે તો શું પગલાં લેવાય છે, જાણો કાનૂન
પશ્ચિમ બંગાળના ચૂંટણી પરિણામોએ રાજ્યના રાજકીય સમીકરણોને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખ્યા છે. આ ચૂંટણીમાં મમતા બેનર્જીના નેતૃત્વ હેઠળની તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC) ને કારમો પરાજય મળ્યો છે, જ્યારે ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) એ સ્પષ્ટ બહુમતી સાથે ઐતિહાસિક જીત મેળવી છે. ખાસ કરીને ભવાનીપુર બેઠક પર મમતા બેનર્જીની હાર અને તે પછી ઊભી થતી બંધારણીય પરિસ્થિતિઓ ચર્ચાનો વિષય બની છે.ચૂંટણી પરિણામોનું વિશ્લેષણ૨૯૩ બેઠકો ધરાવતી પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભામાં ભાજપે ૨૦૭ બેઠકો પર જીત મેળવી પ્રચંડ બહુમતી હાંસલ કરી છે. તેની સામે સત્તાધારી TMC ને ભારે નુકસાન થયું છે અને તે માત્ર ૮૦ બેઠકો પર અટકી ગઈ છે. હાઈ-પ્રોફાઈલ ગણાતી ભવાનીપુર બેઠક પર સુવેન્દુ અધિકારીએ મમતા બેનર્જીને ૧૫,૧૧૪ મતોથી હરાવીને સતત બીજીવાર પછાડ્યા છે.બંધારણીય જોગવાઈ અને રાજ્યપાલની સત્તાચૂંટણીમાં પરાજય છતાં જો કોઈ મુખ્યમંત્રી પદ છોડવા તૈયાર ન હોય, તો ભારતીય બંધારણમાં તે માટે ચોક્કસ પ્રક્રિયા આપવામાં આવી છે. કલમ ૧૬૪ મુજબ નિમણૂક કરવામાં આવે છે. બંધારણની કલમ ૧૬૪ મુજબ, મુખ્યમંત્રીની નિમણૂક રાજ્યપાલ દ્વારા કરવામાં આવે છે. જો મુખ્યમંત્રી બહુમતી ગુમાવે અથવા ચૂંટણી હારી જાય, તો રાજ્યપાલ પાસે તેમને પદ પરથી બરતરફ કરવાની સત્તા છે. જો મુખ્યમંત્રી સ્વેચ્છાએ રાજીનામું ન આપે, તો રાજ્યપાલ વિધાનસભાનું વિશેષ સત્ર બોલાવી શકે છે. પરિણામો મુજબ ભાજપ પાસે ૨૦૭ બેઠકો હોવાથી, મમતા બેનર્જી માટે ગૃહમાં વિશ્વાસનો મત જીતવો અશક્ય છે. અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ પસાર થતા જ તેમને હોદ્દો છોડવો પડે છે.વિકટ સ્થિતિમાં રાષ્ટ્રપતિ શાસનજો કોઈ નેતા લોકશાહીના ચુકાદાનો અનાદર કરે અને પદ પર વળગી રહે, તો રાજ્યપાલ આને 'બંધારણીય તંત્રની નિષ્ફળતા' ગણાવી શકે છે. કલમ ૩૫૬ લાગુ થઈ શકે છે. રાજ્યપાલ કેન્દ્ર સરકારને અહેવાલ મોકલીને કલમ ૩૫૬ હેઠળ રાજ્યમાં રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાદવાની ભલામણ કરી શકે છે. રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાગુ થતા જ મુખ્યમંત્રીની તમામ સત્તાઓ છીનવાઈ જાય છે અને રાજ્યનો વહીવટ સીધો રાજ્યપાલ અને કેન્દ્રના હસ્તક આવી જાય છે.લોકશાહીની ગરિમા અને કાયદોમુખ્યમંત્રી પદ પર રહેવાનો નૈતિક અને કાયદેસરનો અધિકાર બહુમતી સાથે જોડાયેલો છે. જો જનાદેશ વિરુદ્ધ જઈને કોઈ નેતા સત્તા છોડવાનો ઈન્કાર કરે, તો રાજ્યપાલ સચિવાલયના અધિકારીઓને પૂર્વ મુખ્યમંત્રીના આદેશોનું પાલન ન કરવા સૂચના આપી શકે છે. આમ, ભારતીય બંધારણમાં લોકશાહીના ચુકાદાને જાળવી રાખવા માટે પૂરતી સુરક્ષા વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.
Read Full Story arrow_forward